چند نکته مهم در تدریس موثر


تاریخ ثبت : ۱۰-۰۶-۹۴    موضوع : روانشناسی ویژه اساتید    امتیاز: 4 از 5  ( مجموع آرا : 3)
بازدید : ۹۳۴

این که اساتید در کنار قابلیت های علمی، مهارت های مناسب تدریس موثر را داشته باشد می تواند موجب اثر گذاری و انتقال سریع تر مطالب شود. در اینجا نکات مهمی در جهت بهبود تدریس ارائه شده است


 

1- دانشجویان خود را بیشتر بشناسید.

اینكه یك استاد مطالب درسی را كاملا بلد باشد برای تدریس كفایت نمی‌كند بلكه یك استاد بایستی شناخت خوبی از استعدادها و تجارب گذشته و نیز نیاز‌های كسانی را كه می‌خواهد آموزش بدهد داشته باشد اولین نكته‌ای كه باید گفته شود این است كه موقعیت ما در حال حاضر چیست و قرار است به كجا برسیم توجه داشته باشیم كه رسیدن به مقصد بایستی باتفاق دانشجویان باشد.

2- زمانی كه استاد یك محیط امن برای فراگیران فراهم نماید فراگیران قادر به انجام ریسك هستند.

اگر استاد یك فضای مناسب برای دانشجویان ایجاد نماید استعدادها و قابلیت‌های دانشجویان شكوفا می‌گردد. بنابراین نگاه تحقیرآمیز به پاسخ‌های غلط نیز از سوی استاد عواقب بدی را بدنبال دارد زیرا قدرت بیان موضوعات و دیدگاه‌های آنان را كاهش می‌دهد لذا بایستی به تمامی عكس‌العمل‌ها اعم از درست یا غلط با نگاه احترام برخورد شود. اگر این فضا فراهم شود قدرت ریسك‌پذیری دانشجویان افزایش و استعدادهای آنان شكوفا می‌گردد.

3- مدرسان بزرگ هم اشتیاق و هم هدف‌داری را به دانشجویان انتقال می‌دهند.

اختلاف بین مدرس خوب و یك مدرس عالی، تخصص آنان نیست بلكه مربوط به اشتیاق و علاقه آنان است و این اشتیاق مسری است. اگر استاد دارای علاقه و اشتیاق باشد دانشجویان نیز اشتیاق و علاقه نشان می‌دهند. لذا یك فضای مناسب برای كار و فعالیت مشترك ایجاد می‌گردد.

4- زمانی كه استاد مشخص كند دانشجویان چه چیزهایی را بایستی یاد بگیرند آنها بهتر فرا می‌گیرند.

زمانی كه مدرس موقعیت كنونی و مقصد را دقیقا برای فراگیران تشریح نماید، توان یادگیری آنان افزایش می یابد، لذا در شروع هر مبحث بهتر است اهداف و نكات مهم ذكر شود. هم چنین بایستی یادآوری شود كه فهم چه میزان از مطالب پراهمیت و ضروری است. این شیوه توانایی دانشجویان را در یادگیری افزایش می‌دهد.

5- مطالب را واضح و روشن بیان نمایید، اگر چه نمی‌توانید آنها را ساده كنید.

یكی از خصوصیات استادان قوی، توانایی آنان در شكستن مسائل پیچیده و ساده‌سازی و قابل فهم نمودن مسائل است. بنابراین اگر یك مطلب پیچیده را نمی‌توانید كاملا ساده نمایید، آنرا به وضوح برای دانشجویان شرح دهید.

6- بدون فدا كردن اعتماد پذیری، آسیب‌پذیری را تمرین كنید.

از نظر برخی از مردم، استاد یا رهبر بودن به معنی دانستن همه پاسخهاست. بعضی اوقات (نمی‌دانم) بهترین پاسخ یك استاد است. به جای از دست دادن اعتبار، استاد اعتماد دانشجویان را جلب می‌نماید و این اعتماد اساس یك رابطه مولد است. همگی ما می‌دانیم كه كامل بودن یك نقاب است، بنابراین به افراد پشت نقاب (همه فن حریف) اعتماد نمی‌كنیم زیرا آنها با ما صادق نبوده‌اند. پذیرفتن چیزهایی كه نمی دانید نشان می‌دهد كه شما هنوز در حال یادگیری هستید به این معنی كه خود استاد هنوز فراگیر است.

7- از اعماق وجودتان آموزش دهید.

بهترین روش تدریس روش فرموله شده نیست، بلكه این می‌تواند یك امر مشخص باشد. افراد مختلف یك داستان را به شیوه‌های مختلف تعریف می‌كنند. به عبارت دیگر ما همانطور كه خودمان هستیم آموزش می‌دهیم. اگر ما كاملا خودمان را نشناسیم، نمی‌توانیم كاملا دانشجویانمان را بشناسیم، بنابراین نمی‌توانیم با آنها ارتباط برقرار نماییم.

8- نكات مهم را تكرار كنید.

اگر می‌خواهید دانشجویان یك مطلب اساسی را همیشه به خاطر داشته باشند، آن را بیش از یك بار تكرار نمایید. وقتی مطلبی را برای اولین بار ذكر می‌نمایید آن مطلب تنها شنیده می شود بار دوم تكرار مطلب شناخته می‌شود و بار سوم مطلب آموخته می‌شود . اما تكرار موضوع باید به شیوه‌ای باشد كه سبب خستگی دانشجویان نشود و یك استاد باتجربه یك مطلب مهم را در عین حال كه چندین بار تكرار می‌نماید اما هر بار به شیوه‌ای مطلب را بیان می‌كند كه برای شنونده جذاب باشد.

9- شما خودتان اطلاعات را ارائه نمی‌دهید.

شما به دانشجویان چگونه فكر كردن را آموزش می‌دهید. آخرین چیزی را كه می‌خواهید انجام دهید این است كه روبروی آنها بایستید و به آنان بگویید كه چه كار انجام دهند. بهترین استادان آنهایی هستند كه به پاسخهایی كه فكری پشت سر آن نیست كمتر علاقه نشان می‌دهند، به عبارت دیگر این استادان به دانشجویان یاد می‌دهند كه چطور فكر كنند نه اینكه چه فكری بكنند.

10- استادان خوب، سئوالات خوب می‌پرسند.

استادان قوی و موثر این مطلب را بخوبی می‌دانند كه یادگیری جستجوی ندانسته‌ها یا نشناخته‌هاست و بهترین روش برای درك و جستجوی ندانسته‌ها، سئوال است. طبیعتا این سئوالات به صورت ساده‌ای كه پاسخ آنها آری یا خیر باشد نیستند، بلكه سئوالاتی مد نظر می‌باشد كه دروازه‌ای را به سوی درك عمیق‌تر موضوع می‌گشاید. برای مثال : این دستگاه چگونه كار می‌كند؟

11- صحبت كردن را قطع كنید و گوش دادن را آغاز نمایید.

یكی از روشهای موفق در تدریس این است كه شما نیز به صحبت‌های دانشجویان با دقت گوش فرا دهید. توجه داشته باشید كه یادگیری موثر مانند یك خیابان دوطرفه است، به عبارت دیگر (گفتگوی دوطرفه) است نه (بحث دوطرفه).

12- بیاموزید به چه چیزی باید گوش دهید.

به منظور جلوگیری از مباحث انحرافی كه ممكن است سبب اتلاف وقت شود با افكار خود به دانشجویان نشان دهید كه به كدام یك از مباحث طرح شده آنها علاقه‌مندید و به چه مسائلی علاقه ندارید.

13- به دانشجویان اجازه دهید همدیگر را آموزش دهند. افراد مانند قطعات و اجزای اطلاعات و دانش هستند، به همین دلیل این امر هر شخص را گاه تبدیل به استاد و گاهی آموزنده می‌نماید.

14- از روشهای مشابه و یكسان برای تمامی افراد استفاده نكنید.

استادین بزرگ اعتقاد دارند كه هر دانش‌آموز می‌تواند یاد بگیرد، اما شیوه‌های یادگیری متفاوت هستند. برخی از آنها بصری، برخی سمعی و برخی خلاصه و چكیده را دوست دارند و برخی با خواندن، خوب یاد می‌گیرند. بنابراین استاد باید شیوه چند بعدی را برگزیند. اتخاذ یك روش ثابت برای تدریس به هیچ وجه موفقیت‌آمیز نیست، زیرا ممكن است یك روش كه برای تعدادی از دانشجویان مفید واقع می‌شود به نیازهای دیگران پاسخ ندهد.

15- هیچگاه آموزش را متوقف نكنید.

آموزش موثر در حقیقیت كیفیت ارتباط بین استاد و دانش‌آموز است. این ارتباط با پایان كلاس تمام نمی‌شود، لذا بیشتر از آنچه كه دانشجویان تلاش كنند كه اطلاعات درسی را فرا گیرند، شما تلاش نمایید كه اطلاعات را به آنان انتقال دهید.

16- تعادل در آموزش را رعایت كنید.

توجه داشته باشید شما تنها كسی نیستید كه قرار است دانشجویان از شما مطالب را یاد بگیرند. آنها می‌توانند هم از خودشان و هم از هم‌شاگردی‌های خود مطالب را بیاموزند.‌ بنابراین یادگیری مانند رئوس یك مثلث است كه تنها یكی از آنها شما هستید. اعتقاد به این است كه ویژه تكالیفی كه به آنها ارائه می‌شود باید در حدی باشد كه علاوه بر آن كه دانش‌جو به هدف نهایی خود یعنی فراگیری بهتر و موفقیت بیشتر دست یابد، امكان رشد ابعاد دیگر شخصیت او را نیز فراهم كند. به این معنی كه اگر ذهن دانشجویان تنها به سوی آموزش، بدون پرورش و تفریح متمركز شود، او به فردی فرسوده، خسته، عصبی، گوشه‌گیر و یك بعدی تبدیل شده و آن‌طور كه باید، شكوفا نخواهد شد.

17- به تغییـرات حساس باشیم.

استاد نخستین شخصی است كه از تغییرات، چه مثبت و چه منفی مطلع می‌شود. به عقیده روانشناسان به هر میزان استاد ارتباط صمیمانه‌تری با دانشجویان داشته باشد، به همان میزان شناسایی ضعف‌ها و قوت‌ها آسان‌تر و سریع‌تر خواهد بود. تمركز دقیق استاد بر روی رفتار دانشجویان حین تدریس نخستین گام برای شناسایی وضعیت دانشجویان است. حركت‌های نابه‌جا، حواس‌پرتی، خستگی ، عصبانیت و بی‌تفاوتی، شیطنت و بی‌نظمی و ... همگی رفتارهایی است كه در زمان تدریس استاد به خوبی نمایان می‌شود. توجه به اینگونه تغییرات به راحتی استاد را برای شناسایی و حل مسائل و مشكلات دانش‌آموز راهنمایی می‌كند.

18-نگه داشتـن دانش‌جویان در فضای یادگیـری

استادان باید موقعیت‌هایی را در کلاس به وجود آورند که باعث حفظ و نگهداری (holding power) دانشجویان در فضای یادگیری شود. چنین موقعیت‌هایی این امکان را فراهم می‌سازند که دانشجویان به طور پیوسته در فرآیند یادگیری مشاركت داشته باشند و این مشاركت تداوم یابد. به عبارت دیگر، این موقعیت‌ها، قدرت نگه‌داری و حفظ توجه و مشاركت دانشجویان را از مزاحمت ها و عوامل پرت‌ کننده حواس حفظ می‌کنند.

19- رفتارهای كلاسـی استادان

به عقیده بسیاری از پژوهشگران آموزشی، همبستگی معناداری بین بعضی از رفتارهای استادان و پیشرفت تحصیلی شاگردان وجود دارد. دكتر سیف به نقل از (Rasenshine   & Furst)، هشت متغیر آموزشی یا رفتار كلاسی استادان را كه با یادگیری شاگردان رابطه و همبستگی معنی‌داری دارد معرفی كرده‌اند.

این متغیرها عبارتند از :

- روشنی توضیحات استاد در كلاس.

- انعطاف پذیری در روش آموزش.

- اشتیاق در كار، شامل تحرك در كلاس، حركات سر و دست و نوسان صدا .

- احساس مسئولیت در عمل، شامل تاكید بر یادگیری و فعالیت دانشجویان

- فرصت یادگیری به شاگردان برای یادگیری مطالب تا سر حد تسلط.

- بكارگیری عقاید شاگردان، شامل تشویق به اظهار نظر و تایید نظریات آنها.

- استفاده از مطالب سازمان دهنده شامل مرور كردن مطالب و ایجاد ارتباط مطالب درسی با یكدیگر.

- طـرح سوالهای دارای سطوح مختلف، از جمله سوالهایی كه با چه، كجا و چگونه شـروع می‌شود



کلمات کلیدی : تدریس موثر ، اقبال لاهوری ، مرکز مشاوره دانشجویی

   پرینت مطلب





ثبت نظر